Dokładnie pół wieku temu, podczas badań wykopaliskowych na Wzgórzu Świętojakubskim w Sandomierzu, Eligia i Jerzy Gąssowscy, archeolodzy z Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, dokonali bezprecedensowego odkrycia. W trakcie eksploracji wczesnośredniowiecznej chaty natrafiono na drobne, wykonane z poroża jelenia figury szachowe. Od roku 1980 są one przechowywane w Muzeum Okręgowym w Sandomierzu, stanowiąc jeden z najcenniejszych eksponatów archeologicznych w zbiorach tej placówki.
    Znalezisko jest uznawane za unikatowe przede wszystkim dlatego, że obejmuje prawie cały komplet bierek dla dwóch graczy (brakuje tylko trzech pionków). Poza tym, inne znane bierki lub pełne zestawy sprzed wielu wieków, w odróżnieniu od sandomierskich, najczęściej pozbawione są kontekstu odkrycia, przez co nie dają pełnych możliwości poznawczych jako źródło badań naukowych. Bierki sandomierskie są ponadto jednymi z najstarszych w Europie, pochodzą z XI lub początków XII wieku.
  Jubileusz 50-lecia odkrycia zabytku skłania do refleksji nad jego wpływem na zainteresowanie tematyką, stanem badań dotyczących gier, w szczególności zaś szachów, a także nad wykorzystaniem możliwości całego spektrum analizy naukowej w badaniach tej problematyki. Muzeum Okręgowe w Sandomierzu we współpracy z Muzeum Archeologicznym w Poznaniu oraz Polskim Związkiem Szachowym, pragnąc podkreślić wartość znaleziska, zapraszają do wzięcia udziału w Interdyscyplinarnej Konferencji Naukowej i towarzyszących jej wydarzeniach:
- 24 maja 2012 r. (czwartek) w Ratuszu o godz. 17.00 – wernisaż wystawy Szachy w średniowieczu – średniowiecze w szachach, przygotowanej przez Muzeum Archeologiczne w Poznaniu.
Wśród eksponatów na wystawie znajdują się kopie figur szachowych z Rusi z XIV-XV wieku oraz replika najsłynniejszych polskich szachów odkrytych w Sandomierzu w latach 60-tych ubiegłego stulecia, pochodzących z XII wieku. Zwiedzający mogą rozegrać partie kopiami figur średniowiecznych wykonanych według wzorów słynnego skarbu szkockiego z Wyspy Lewis. Na ekspozycji można też skorzystać z zabawy wielkoformatowymi figurami prezentującymi historię rozwoju form bierek.
Oryginalne, wczesnośredniowieczne szachy sandomierskie będą prezentowane na stałej wystawie archeologicznej w sandomierskim Zamku pt. Ziemia sandomierska w pradziejach i wczesnym średniowieczu.

Wystawa w Ratuszu będzie czynna do 15 czerwca 2012 roku.
- 24 maja 2012 r. w Klubie Lapidarium (piwnice pod Ratuszem) od godz. 19.00 – Wieczorny pokaz filmów o tematyce szachowej (współorganizatorzy: Muzeum Archeologiczne w Poznaniu, Klub Lapidarium):
Siódma pieczęć, reż. Ingmar Bergman (1957)
Gangsterzy i filantropi, reż. Jerzy Hoffman, Edward Skórzewski (1963)
Szachowe dzieciństwo, reż. Steven Zaillian (1993)
- 25-26 maja 2012 r. (piątek-sobota) w Zamku w godz. 9.00-18.20 – Interdyscyplinarna Konferencja Naukowa Kulturowa rola gry w szachy na przestrzeni dziejów (współorganizatorzy: Muzeum Archeologiczne w Poznaniu, Polski Związek Szachowy).
Honorowy patronat nad konferencją objęli: prof. dr hab. Andrzej Buko Dyrektor Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Jerzy Borowski Burmistrz Miasta Sandomierza i Stanisław Masternak Starosta Powiatu Sandomierskiego.

Szczegółowy program obchodów jubileuszu: http://zamek-sandomierz.pl/news.php?readmore=306

 - 26 maja 2012 r. (sobota) w Zamku o godz. 19.00 – koncert muzyki dawnej w wykonaniu zespołu Il Canto, podczas którego zostaną zaprezentowane utwory polskich kompozytorów, Wacława z Szamotuł i Grzegorza Gerwazego Gorczyckiego. Przed koncertem odbędzie się krótka prelekcja dr Agaty Kusto z Instytutu Muzyki Wydziału Artystycznego UMCS w Lublinie "O muzyce staropolskiej. Wokół Grzegorza Gerwazego Gorczyckiego".
Wykonanie utworów Grzegorza Gerwazego Gorczyckiego odbywa się i jest współfinansowane w ramach programu Instytutu Muzyki i Tańca "Nowe interpretacje".

Zapraszamy !!!